* شياع علم « تپگرافى » « 1 » كه در قواعد برداشتن نقشهء ولايات است . رواج فن « كسمگرافى » « 2 » كه عبارت است از علم شريف هيأت عالم و معرفت نجوم بر عقيدهء جديده كه خداوندان عقول و بصاير را پس از طى مراتب برهان و حصول حقيقت اذعان بر آن از معنى « العظمة لله » فى الجمله آگاه مىسازد . * ظهور اعتقاد به حركت سيارهء ارض . رواج قول به كذب مقالات اصحاب احكام و ظهور فساد اعتقاد بر تأثيرات اجرام مبدء اين اثر عمدهء روحانى خود سيرهء خاصهء اعلى حضرت اقدس صاحبقرانى است ، چه اين پادشاه جمجاه ايده الله از بدايت استواء بر عرش سلطنت ايران تا اين زمان در هيچ كارى از مهمات فرمان‌روائى و معظمات گيتى خدائى زمام اختيار جز به دست قائد توكل بر آفريدگار جزو و كل نسپرده و بدون تعيين وقت و ساعت و روز و ملاحظهء انحراف از سمت « سكزيلدوز » به كارهاى بسيار بزرگ اقدام نموده و سفرهاى با اهميت فرموده است . و مآل عزيمتها و نهضتهاى وى همه خير و نجاح بوده و از آثار مترقبه و نتايج منظوره به ما فوق خيال نايل گرديده است ، بالخصوص در سال يكهزار و دويست و هفتاد و هفت هجرى يرليغ بليغ بر عهدهء جميع حكام ممالك محروسه صادر گرديد تا ارباب تقاويم را از نگارش خرافات قديم قدغن كنند و حواس عموم مردم را از تطرق تفرق ايمن سازند . امتداد تلگراف اين صنع شگفت كه از آيات و آثار بزرگ قدرت الهى است در سنهء 1274 هجريه نخست به حكم بندگان اعليحضرت قدر قدرت اقدس شاهنشاهى صان الله سلطانه عن التناهى از عمارت سلطنتى دار الخلافهء طهران تا باغ لاله‌زار كشيده شد و در سال يكهزار و دويست و هفتاد و پنج هجرى شروع به حركت نموده به مباشرت نواب رضوان‌مآب عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه عفى الله عن سيئاته تا خطهء سلطانيه و چمن قنقرالنگ امتداد يافت . و در تاريخ جمع اين كتاب مستطاب از جميع ايالات و مدن و قصبات ممالك محروسهء ايران گذشته است و از سه سمت به قلمرو دول مجاوره عثمانى و روس و انگليس پيوسته و افاضهء اين نعمت عظمى كه از ترقى و نجاح و تقدم ايران بر اقران شطرى است و زنجير عدل نوشيروان از آن سطرى ، عظماء حكماء عصر مىدانند كه در امن و آسايش عباد و سكون و آرامش بلاد و نتايج و فوايد ديگر تا چه اندازه اثر نموده و ثمر بخشيده است .

--> ( 1 ) - topographie ( 2 ) - cosmographie